dr. J. VANDEPUTTE

Plastische Chirurgie

wond- en littekenzorg


het geheim zit in het detail...
Het uiteindelijke resultaat van een ingreep hangt niet alleen af van de arts, maar ook van uzelf. Een aanleg tot goede of minder goede littekenvorming kan helaas niet worden veranderd. Een goede voorbereiding van het betreffende lichaamsdeel en een goede nazorg van de wonde liggen echter in uw handen.


VOORBEREIDING
Een zuivere en gezonde huid, met alleen schadeloze microben in normale hoeveelheden, zal het makkelijkst genezen.

zuivere huid
Reinig uw huid op uw gebruikelijke manier (zeep is alleen nodig voor die lichaamsdelen waar u gewoonlijk zeep gebruikt). Breng hoogstens een vochtinbrengende crème aan, alleen als uw huid anders uitdroogt. Gebruik geen make-up. Ook voor een kleine ingreep blijft het hele gelaat onopgemaakt. Verwijder alle juwelen van het te behandelen lichaamsdeel. Vergeet de oorringen niet voor een ingreep in het gelaat. Ook bij een ingreep op de bovenarm mogen geen ringen aan die hand gedragen worden.

haren
Hoofdhaar hoeft niet te worden weggeknipt, noch vooraf, noch tijdens de ingreep (behalve bij zeer ernstige ongevalsletsels). Mannen scheren het gelaat zoals altijd; deze huid is dat immers gewoon. Kleine donshaartjes (b.v. bij dames in het gelaat) kunnen helemaal geen kwaad. Alle overige lichaamsstreken dienen vooraf onthaard te worden, en wel op de juiste manier.
Scheren moet minstens twee, liefst drie dagen vooraf gebeuren. Stoppeltjes kunnen geen kwaad.
Ontharing met crème mag de dag van de ingreep of de dag voordien gebeuren, maar alleen als u deze methode reeds vroeger hebt gebruikt (zie kadertje over ontharen).
Ontharing met warme was, epilatie e.d. zijn irriterend voor de huid. Indien gewenst, moet dit minimum een week vooraf gebeuren. Dit kan enkel als u deze technieken reeds toegepast hebt en zeker bent dat uw huid er snel van herstelt.
Indien u moeite hebt om bepaalde lichaamsdelen te ontharen, kan dit door een verplegende in het ziekenhuis worden uitgevoerd net voor de ingreep.

ontsmettende zeep
Alleen wanneer de arts het nodig acht moet u vooraf de huid met ontsmettende zeep wassen. Dit kan het geval zijn bij minder goede gezondheid, bij ontstoken huid of bij moeilijk zuiver te houden lichaamsdelen.

antibiotica
Deze stoffen remmen of doden microben; zij kunnen echter ook nevenwerkingen hebben. Enkel in bijzondere omstandigheden worden zij voorgeschreven.


VERZORGING
draadjes:
Hoe langer de draadjes blijven zitten, hoe meer zij littekenvorming stimuleren. Hoe korter zij blijven zitten, hoe meer kans dat de wonde terug opengaat. Het correcte tijdstip om de hechtingen te verwijderen is dus een afweging tussen beiden; meestal is er wel een marge van enkele dagen. In het gelaat worden hechtingen doorgaans binnen de week verwijderd; aan de hand of aan de pols pas na minimum twee weken. Veel andere, persoonlijke factoren kunnen de ideale tijdsduur beïnvloeden; houd u dus aan de termijn die door de arts is opgegeven (maar ook door hem kan gewijzigd worden naargelang de evolutie!). Soms kunnen afbreekbare draadjes worden gebruikt.

houd U rustig
Hoe minder een wonde beweegt, hoe geringer de kans dat de wondranden uit elkaar getrokken worden. Ook hoe makkelijker het lichaam voor de genezing kan zorgen. Niet bewegen veroorzaakt echter ook zwelling en gewrichtstijfheid. Doe het dus rustig aan, maar laat het lichaamsdeel bewegen zoals door de arts voorgeschreven. Doe zeker geen grote krachtinspanning: dit verhoogt de bloeddruk en kan nabloeding veroorzaken.

goede doorbloeding zonder zwelling
Afhangende ledematen zwellen en doen pijn na een ingreep. Een arm hoort enkele dagen in een draagband (behalve bij de allerkleinste ingrepen), een been zoveel mogelijk in hoogstand. Leg dus steeds uw voet op een bankje of een stoel op dezelfde hoogte als uw zitvlak. Voor een voet is rust in hoogstand het beste, rondstappen minder goed en stil rechtstaan slecht.

niet roken
Rokers vertonen een tragere genezing en hebben een veel hogere kans op afsterven van de huidranden. Een ingreep op de bloedvaten kan volledig mislukken door roken. "Serieus verminderen" is onvoldoende: reeds de eerste sigaret doet de bloedvaten samentrekken.

droog en proper
Draadjes zijn autosnelwegen voor microben: zolang er draadjes in een wonde zitten, moet deze absoluut droog en proper blijven. Er bestaan waterdichte pleisters die het douchen toch mogelijk maken. Een wonde uren laten zweten in een handschoen of plastic zak is geen goed idee! Een uitzondering is de behaarde hoofdhuid: deze mag meestal reeds twee dagen na de ingreep met ontsmettende shampoo worden gewassen, doch alleen na uitdrukkelijke toestemming van de arts.

goede controles maar niet teveel:
Een besmette wonde (bijvoorbeeld na een ongeval in onzuivere omgeving, bijvoorbeeld na een darmoperatie) zit vol ziektekiemen en moet dagelijks ontsmet worden. Ook wonden aan de voetzolen of tegenaan de geslachtsorganen worden best dagelijks ontsmet. De meeste heelkundige insneden gebeuren echter op schone huid in zeer zuivere omstandigheden. Enkel de gewone microben, die permanent op de huid leven, gaan nadien weer op deze huid verschijnen. Bij de meeste ingrepen is dagelijks ontsmetten dus niet nodig. Ontsmetting doodt immers niet alleen ziektekiemen, maar ook de broze, nieuwe huidcellen die de wonde moeten doen toegroeien. Bij elke handeling loopt u het risico andere kiemen, die aan uw handen of instrumenten kleven, in de wonde te brengen. Laat dus de wonde volgens de richtlijnen controleren door arts of verpleegster, maar voel u niet geroepen om er dagelijks op te gaan wrijven. Een weinig doorsijpelend vocht de eerste dagen of een gestold bloedplekje kunnen geen kwaad.


TIJDELIJKE LAST
Het lichaam overdrijft tijdelijk bij littekenvorming: het litteken wordt hard en roze (tot rood of paars). Vaak ontstaat er een reliëf of hobbelig wondoppervlak. Ook de omliggende huid verstijft en wordt gevoeliger voor druk. Een litteken is pas na vier à zes weken op zijn lelijkst. Gedurende deze periode trekt een litteken ook samen; af en toe voelt men eens een pijnsteek. Later wordt het litteken, bij goede genezing, weer zachter; de omliggende huid wordt weer elastisch, de verkleuring verdwijnt en eventuele pijnsteken worden steeds zeldzamer.


PROBLEMEN BIJ LITTEKENVORMING
Vlekkige verkleuring van geprikkelde huid:
Geïrriteerde huid is veel gevoeliger voor UV-straling (zon, zonnebank) dan normale huid. Zolang een litteken gekleurd is (paars, rood of roze), is de omringende huid over 1 cm geprikkeld. Die zone mag absoluut niet bruinen. U riskeert een lelijke, vlekkerige, overdreven verbruining die niet meer weggaat. Een duidelijk gekleurd litteken kan alleen beschermd worden door een pleister die ook de omringende huid over 1 cm breedte bedekt. Wanneer er nog een lichtroze tint overblijft volstaat meestal een zonnecrème met een zeer hoge beschermingsfactor (minstens 20).

overdreven littekenvorming
Het tijdelijk hard en rood worden van een litteken is normaal. Indien deze streep echter dik wordt vormt U waarschijnlijk teveel littekenweefsel. Hiervoor bestaan verschillende behandelingen, die best zo snel mogelijk worden gestart. Wacht dus geen maanden om uw arts weer te raadplegen.

uitrekking
Een goed genezend litteken wordt niet breder dan één à twee millimeter. Merkt u dat het breder wordt, raadpleeg dan dadelijk uw arts. Pleisters dwars op de richting van het litteken kunnen vaak, maar niet altijd, helpen. Eenmaal uitgerekt zal het litteken echter nooit meer smaller worden.


NAZORG
Laat de eerste drie à vier weken uw litteken gewoon met rust: laat de natuur zorgen voor een goede genezing. Eenmaal dit verkregen kan u eventueel meer doen. Bij overdreven littekenvorming zijn deze behandelingen noodzakelijk. Bij gewone littekenvorming gaan zij de uitrijping versnellen maar blijft het eindresultaat hetzelfde: u kan dus kiezen of een snellere uitrijping de moeite waard is.

massage
Stevige littekens mogen twee tot drie maal per dag met de vingers gemasseerd worden (zo nodig op professionele manier door een kinesist). U kan hierbij een crème gebruiken die de littekenvorming gunstig beinvloedt, volgens het advies van de arts. Vermijd zeker ruwe handelingen: gedurig kwetsen van de weefsels zal de littekenvorming alleen maar vergroten.

siliconengel
Siliconengel of een gel van minerale olie kan aanvankelijk twaalf uur per dag aangebracht worden. Na gewenning wordt de gel 24 uur op 24 gebruikt. Het gebruik hiervan overlegt u eerst met de arts. De behandeling is slechts zinvol indien zij verschillende maanden wordt aangehouden.

laserbehandeling
Een littekenoppervlak kan geëgaliseerd worden met de CO2 laser. Roodheid kan behandeld worden met de NdYag laser.

littekeninjecties
overdreven littekenvorming kan door uw arts behandeld worden door plaatselijke injectie van medicatie.

drukkledij
Bij probleemlittekens (vb. na brandwonden) kunnen op maat gemaakte drukverbanden de uitrijping verbeteren. Dit is hooggespecialiseerd werk en gebeurt enkel op voorschrift.


HUISARTS
Verwittig steeds uw huisarts als u een behandeling ondergaat, ook als u uit eigen initiatief een ingreep afspreekt. Hij kan u attent maken op medische gegevens die zeker moeten worden doorgegeven voor de behandeling. Het is nuttig om uw huisarts te raadplegen voor de wondcontrole na de ingreep. Bij plotse problemen zal u niet steeds onmiddellijk de specialist kunnen bereiken. Uw huisarts kan de ernst van een genezingsprobleem beoordelen, zeker als hij reeds weet heeft van de behandeling. Hij kan u onmiddellijk helpen, of bij grotere problemen zorgen dat een dringende nabehandeling zonder paniektoestanden kan worden georganiseerd.


HAAR EN ONTHAREN
Haargroei maakt het moeilijker om goed te ontsmetten, om een wonde zuiver te houden en om een comfortabel verband aan te brengen. Scheren of epilatie van haartjes veroorzaakt echter heel kleine wondjes. Na enkele uren groeien hierin veel meer microben dan in normale huid en dat kan bij een ingreep best gemist worden. Daarom scheert u best de haren twee à drie dagen voordien weg, zodat de huid reeds volledig hersteld is. Doe dit niet de dag voor de ingreep . Scheren in het ziekenhuis gebeurt net voor de ingreep, zodat de kiemen geen tijd hebben zich te vermenigvuldigen. Ontharing met crèmes mag wel op eender welk moment: hiermee worden geen wondjes veroorzaakt. U moet echter zeker zijn dat de huid van dat lichaamsdeel de ontharingscrème goed verdraagt: een geïrriteerde huid is geen goede basis voor een ingreep. Deze richtlijnen gelden niet voor het gezicht en het hoofdhaar (zie hoger).


DE HAND GENEEST TRAAG
De huid van de hand bestaat uit een dunne levende laag, en een dikke dode eeltlaag. Tijdens de twee weken afdekking met een pleister slijt het eelt niet meer af. Hierdoor ontstaan twee harde vlakken die in het litteken scharnieren bij elke handbeweging. Na het verwijderen van de hechtingen wijken de eeltplaten uit elkaar, waardoor u ten onrechte zou kunnen denken dat de wonde open komt. Bovendien komt vaak wat vies vocht vrij dat zich opstapelde tussen de levende huid en de loskomende eeltplaten. Het litteken zelf kan ook een vochtig kloofje worden. Als dit gebeurt kan men best meermaals per dag de handen wassen met ontsmettende zeep. Best draagt men geen pleister meer, anders kan het eelt nooit afslijten en blijft er kloofvorming in de wonde. Raadpleeg steeds uw arts bij twijfel.